«Ιστορίες των ζώων της Κύπρου - Λαογραφικά Ανάλεκτα», Nέαρχου Kληρίδη, Β' Έκδοση, Λευκωσία 2017

Buy Now Price: €20.00

Description

Με αυτό τον τόμο προσφέρουμε στο αναγνωστικό κοινό ακόμα δυο πτυχές του πλούσιου λαογραφικού έργου του αείμνηστου Νέαρχου Κληρίδη.


Ο τόμος αποτελείται από δυο μέρη.  Στο Α΄Μέρος περιλαμβάνονται ιστορίες, μύθοι, παραμύθια, προλήψεις, δοξασίες και γιατροσόφια, που αναφέρονται σε ζώα, κάτω από τον γενικό τίτλο «Ιστορίες των Ζώων της Κύπρου». Η συλλογή αυτή πρωτοτοδημοσιεύτηκε ως Λαογραφικόν Παράρτημα στον Τόμο ΙΓ’ (1940) των Κυπριακών Σπουδών.


Σ’ αυτό το μέρος περιλαμβάνονται τα Προλεγόμενα του Νέαρχου Κληρίδη και πλούσια βιβλιογραφία κυπριακών μύθων, 15 ιστορίες και για την αλεπού, έξι 6 ιστορίες για τον γάδαρο, 17 ιστορίες για πουλιά και 28 ιστορίες για διάφορα άλλα ζώα, συνολικά 64 ιστορίες για τα ζώα και τα πουλιά της Κύπρου.  Μερικές απ’ αυτές τις ιστορίες συνοδεύονται και με δοξασίες, προλήψεις και γιατρικά που σχετίζονται με το ζώο ή πουλί, στο οποίο αναφέρεται η ιστορία.


Ιδιαίτερη εντύπωση και θαυμασμό προκαλούν στον αναγνώστη στο Α΄ Μέρος του βιβλίου τα ακόλουθα:



  1.  Η βαθειά γνώση του Νέαρχου Κληρίδη για τους κυπριακούς μύθους, την προέλευση και εξέλιξη τους, γνώση που αποκτήθηκε ύστερα από πολυετή μελέτη των πηγών Δύσης και Ανατολής, από τους αρχαίους χρόνους (΄Ομηρο, Πλάτωνα, Ηρόδοτο, Αίσωπο και άλλους) μέχρι σήμερα.


  2. Η βαθειά γνώση της κυπριακής αγροτικής ζωής και λαϊκής παράδοσης, της πλούσιας πολιτιστικής μας κληρονομιάς, των ηθών και εθίμων του λαού μας.  Σ’ αυτό τον βοήθησε, όπως ο ίδιος ομολογεί, το διδασκαλικό επάγγελμα που του έδωσε την ευκαιρία να εργαστεί στην ύπαιθρο σε διάφορες περιοχές της Κύπρου, αλλά και η ίδια προσωπική του εμπειρία από την αγροτική ζωή στα νεανικά του χρόνια.


  3. Ο συστηματικός τρόπος συλλογής και καταγραφής των μύθων είτε με άμεση αφήγηση από τους παραμυθάδες, είτε μέσω συναδέλφων του δασκάλων, οι οποίοι τους κατέγραφαν και τους απέστελλαν για τελική επιμέλεια από τον ίδιο.  Η γλώσσα καταγραφής των ιστοριών είναι η κυπριακή διάλεκτος και με κάποιες παραλλαγές, ανάλογα του τόπου διαμονής των παραμυθάδων. Η Παφίτικη διάλεκτος – για παράδειγμα – έχει ορισμένες διαφορές από τη διάλεκτο των Κοκκινοχωριών. Δάσκαλός του και καθοδηγητής στη συστηματική συλλογή και καταγραφή των μύθων ήταν ο θεμελιωτής της Ελληνικής Λαογραφίας Νικόλαος Γ. Πολίτης. Δεν παραλείπει επίσης να καταγράφει τα χωριά καταγωγής των παραμυθάδων, και κάποτε τα ονόματα των παραμυθάδων.


  4. Η επιστημονικότητα στον τρόπο εργασίας του φαίνεται και από τις συνεχείς συγκρίσεις που κάνει με άλλες προηγούμενες συλλογές παρόμοιων μύθων, με τις οποίες σημειώνει τις ομοιότητες και διαφορές, τις ελλείψεις και παραλείψεις των προηγούμενων καταγραφών. Τέτοιες συγκρίσεις με συλλογές στις οποίες αναφέρεται συχνά είναι εκείνες του Αισώπου (Αισωπείων Μύθων Συναγωγή), του Στ. Κυριακίδη (Γενική Λαογραφία), του Ν. Γ. Πολίτη (Παραδόσεις και Ελληνική Λαογραφία), Αθανασίου Σακελλαρίου (Κυπριακά Τ. Α΄+ Β’), Κ. Χατζηϊωάννου (Κυπριακοί Μύθοι) και άλλων σε διάφορα περιοδικά.


  5. Τον μελετητή εντυπωσιάζουν ακόμα οι πολλές παραπομπές σε άφθονες πηγές για στήριξη των γραφομένων του, καθώς και η πλούσια βιβλιογραφία για κυπριακούς μύθους και παραμύθια, πράγμα που βοηθά τους νεότερους μελετητές για περαιτέρω έρευνα.


  6. Πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως μερικά από τα παραμύθια που περιλαμβάνονται σ’ αυτό τον τόμο περιλαμβάνονται με μικρές διαφορές και στον τόμο Κυπριακά Παραμύθια (επανεκδόθηκε το 2016), όπως και μερικά έμμετρα παίγνια ή απομνημονευτικές ασκήσεις με έμμετρα ευτράπελα τραγούδια περιλαμβάνονται στην συλλογή του αείμνηστου Ν. Κληρίδη Κυπριακά Δημοτικά Τραγούδια (υπό επανέκδοση).


************************************** 


Στο Β’ Μέρος αυτού του τόμου περιλαμβάνονται τα Λαογραφικά Ανάλεκτα (Γητειές, Διαβαστικά, Ξόρκια, Λαϊκή Ιατρική – Προλήψεις Κοριτσιών), τα οποία πρωτοδημοσιεύτηκαν στο τόμο ΚΖ’ (1963) των Κυπριακών Σπουδών.


Οι λόγοι που μας οδήγησαν να ενώσουμε τις δυο συλλογές σ’ ένα τόμο, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ τους είναι οι ακόλουθοι:



  1. Ο αριθμός των σελίδων κάθε συλλογής είναι περιορισμένος και δεν θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν ξεχωριστούς τόμους.


  2. Ευκολύνεται ο μελετητής να έχει συγκεντρωμένο το λαογραφικό έργο του αείμνηστου Ν. Κληρίδη σε όσο το δυνατό λιγότερους τόμους.


Στο Β΄ Μέρος, δηλ. στα Λαογραφικά Ανάλεκτα, περιλαμβάνονται 13 γητειές, 34 Αστρολογικά, 23 Δκιαβαστικά (Ευχές) και Ξόρκια, 5 γιατροσόφια (Λαϊκή ιατρική) και 7 προλήψεις κοριτσιών σχετικές με το γάμο τους.


‘Όπως αναφέρει στα προλεγόμενα του σ’ αυτή τη συλλογή ο Ν. Κληρίδης, τα κείμενα της συλλογής προέρχονται,


(α)  από ένα παλαιό χειρόγραφο που κάτοχος του ήταν ο Νικόλας Χαρ. Ριαλάς από τον Αγρό.


(β)  από ένα άλλο πολύ παλαιό χειρόγραφο, του οποίου κάτοχος ήταν ο Οικονόμος Παπαπέτρος από τον Αγρό, και


(γ)  από προσωπικές καταγραφές του ιδίου από υπαγορεύσεις τεσσάρων ηληκιωμένων προσώπων από τον Αγρό, τον Καλο παναγιώτη, τον Στρόβολο και το Δάλι


Στον πρόλογό του ο Ν. Κληρίδης μας περιγράφει πως τα δυο χειρόγραφα έφτασαν στα χέρια το δυσανάγνωστα και σε πολύ κακή κατάσταση και πως ο ίδιος ο ίδιος τα επεξεργάστηκε κατά τρόπο μεθοδικό ώστε να μπορούν να παρουσιαστούν.  Κι’ εδώ ακριβώς φαίνεται η αγάπη, το μεράκι κι αφοσίωση του μελετητή Ν. Κληρίδη σ’ αυτό που κάνει.  Με υπομονή και επιμονή, προσφεύγοντας και σε προηγούμενες καταγραφές παρόμοιων κειμένων, κατόρθωσε να αποδώσει όσο το δυνατό πληρέστερα και να διασώσει πολύτιμα κείμενα της λαϊκής μας παράδοσης.


Η γλώσσα στην οποία είναι διατυπωμένα τα κείμενα των Λαογραφικών Ανάλεκτων ποικίλει από βαθειά καθαρεύουσα, (με αρχαίες λέξεις), σε απλή καθαρεύουσα και μικτή καθαρεύουσα με δημοτική, καθώς και λέξεις της κυπριακής διαλέκτου, και αρκετές φράσεις της Καινής Διαθήκης, του Ευαγγελίου, της Οκτώηχου και των Εκκλησιαστικών Ακολουθιών. Περιλαμβάνονται επίσης λέξεις αραβικής προέλευσης. Στην κατανόηση αυτών των κειμένων βοηθούν οι παραπομπές και το Λεξιλόγιο που ετοίμασε ο χαλκέντερος μελετητής.


Στην πλειονότητά τους αυτά τα κείμενα βασίζονται στη βαθειά χριστιανική πίστη και στη δύναμη του Θεού, του Χριστού, της Παναγίας και των Αγίων να θεραπεύουν τις σωματικές και ψυχικές ασθένειες των πιστών και να διώχνουν τα κακά πνεύματα.


***********************************


Για την γλωσσική και τυπογραφική επιμέλεια των κειμένων προβήκαμε σε διάφορες διορθώσεις και αλλαγές, με βάση της σημερινές επιστημονικές και φιλολογικές αρχές:



  1.  Διατηρήσαμε το ίδιο μέγεθος και σχήμα, καθώς και τα στοιχεία της ίδιας τυπογραφικής οικογένειας, ώστε να υπάρχει ομοιομορφία αυτού του τόμου με τους προηγούμενους τόμους της σειράς επανέκδοσης των σημαντικότερων έργων του Νέαρχου Κληρίδη.  ΄Όλα τα κείμενα της προηγούμενης έκδοσης πληκτρολογήθηκαν από την αρχή σε νέα γραμματοσειρά.


  2. Υιοθετήθηκε το μονοτονικό σύστημα γραφής, όπου ήταν δυνατό, γιατί στο Β΄Μέρος περιλαμβάνονται και κείμενα στην αρχαία Ελληνική γλώσσα και την βαθειά καθαρεύουσα.


  3. ‘Εγιναν διορθώσεις τόσο σε οφθαλμοφανή ορθογραφικά, τυπογραφικά και γραμματικά λάθη, όσο και σε εξομαλύνσεις φράσεων και συντακτικών λαθών.


  4. ‘Εγινε τυπογραφικός εκσυγχρονισμός των κειμένων, ιδιαίτερα στη λογική διατάξη των τίτλων και υποτίτλων, ώστε να γίνεται ευκολότερα κατανοητή η μετάβαση από το ένα θέμα στο άλλο.


  5. Διατηρήθηκαν όλα τα προλεγόμενα και εισαγωγικά σημειώματα του Νέαρχου Κληρίδη τα οποία προτάσσει σε κάθε ενότητα και τα οποία βοηθούν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τα κείμενα που ακολουθούν, αλλά και την επιστημονική μέθοδο συλλογής και καταγραφής των κειμένων.


  6. Εκσυγχρονίστηκε ο τρόπος γραφής των παραπομπών και υποσημειώσεων, καθώς και της βιβλιογραφίας, σύμφωνα με τους κανόνες της βιβλιογραφικής επιστήμης.


  7. Σε κάθε μέρος διατηρήθηκε στο τέλος το Λεξιλόγιο που ετοίμασε ο συγγραφέας και το οποίο βοηθά τον σύγχρονο αναγνώστη να κατανοήσει πολλές από τις άγνωστε λέξεις της Κυπριακής διαλέκτου στο Α΄ Μέρος και λέξεις της αρχαίας και καθαρεύουσας γλώσσας στο Β΄Μέρος.


  8. ΄Οσον αφορά την έντυπη διατύπωση της Κυπριακής διαλέκτου, τη μεταφορά δηλαδή του Κυπριακού προφορικού διαλεκτικού λόγου σε γραπτό λόγο, αποφασίσαμε να διατηρήσουμε τον ίδιο τρόπο γραφής όπως τον κατέγραψε ο Νέαρχος Κληρίδης, αποφεύγοντας όμως ορισμένους ακραίους τύπους (που προέρχονται από ορισμένες περιοχές ή χωριά της Κύπρου) και δημιουργούν κακοφωνίες αλλά και ανύπαρκτες μορφολογικές διατυπώσεις, ώστε να γίνεται κατανοητό το κείμενο και από τους αναγνώστες. Τούτο γίνεται με τη διατήρηση του τελικού – ν σε λέξεις που αρχίζουν από κ.


Οι Ιστορίες των Ζώων της Κύπρου του Νέαρχου Κληρίδη αποτελούν σημαντικό μέρος του λαογραφικού πλούτου μας και προσφέρουν στον αναγνώστη ψυχαγωγία κι  ευχάριστη ενασχόληση, αλλά ταυτόχρονα προβληματίζουν και φρονηματίζουν τα μηνύματα, με το ηθικό και διδακτικό τους  περιεχόμενο, που συνάγονται από τις προσωποιήσεις των ζώων και πουλιών με τις συμπεριφορές και χαρακτηριστικά των ανθρώπων, όπως ακριβώς και οι αιώνιοι μύθοι του Αισώπου.


********************************


Στο τέλος του βιβλίου παραθέτουμε και ένα Συμπλήρωμα του τόμου με επτά (7) γητειές σε στίχους που επισημάναμε σε διάφορα περιοδικά και δεν περιλαμβάνονται στη συλλογή που δημοσιεύτηκε στις Κυπριακές Σπουδές, Τ.ΚΖ (1963).  Μ’ αυτό τον τρόπο εμπλουτίζουμε τα περιεχόμενα του βιβλίου με αθησαύριστα λαογραφικά κείμενα.


Είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς γιατί δίδουμε στο αναγνωστικό κοινό αυτό το πολύ χρήσιμο λαογραφικό υλικό, πολύτιμο κομμάτι της λαογραφικής και πολιτιστικής μας παράδοσης. Ελπίζουμε ότι θα διαβαστούν από παλαιότερους και νεότερους και ότι ερευνητές και μελετητές θα ασχοληθούν εκτενέστερα με τη μελέτη του.


Τελειώνοντας επιθυμούμε να ευχαριστήσουμε το Πολιτιστικό ΄Ιδρυμα Νέαρχος Κληρίδης που μας εμπιστεύτηκε την επιμέλεια της επανέκδοσης αυτών των κειμένων.


Δρ. Ανδρέας Κλ. Σοφοκλέους


Χειμώνας 2017